Σχέση βιταμίνης D  και του καρκίνου του παχέος εντέρου©

Η έλλειψη βιταμίνης D αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα για την υγεία των ανθρώπων. Η κυριότερη πηγή πρόσληψης βιταμίνης D  είναι η λογική έκθεση στον ήλιο (9-10 λεπτά έκθεσης στον ήλιο του 35% του γυμνού σώματος παράγει 1000ΙU ) [1]. Παράγοντες που επηρεάζουν την παραγωγή της βιταμίνης D στο δέρμα είναι η χρήση φωτοπροστατευτικών ουσιών του δέρματος, η πυκνότητα της μελανίνης του δέρματος, η ώρα της ημέρας που εκτίθεται το δέρμα στον ήλιο (καταλληλότερη ώρα είναι το μεσημέρι του καλοκαιριού, από τις 11-3 μμ, , διότι οι ακτίνες του ηλίου πέφτουν καθέτως και αφθονεί η υπεριώδης ακτινοβολία Β), η εποχή του έτους(το καλοκαίρι παράγεται άφθονη βιταμίνη D, ενώ το χειμώνα παράγεται ελάχιστη, έως καθόλου), το γεωγραφικό πλάτος και η ηλικία (το δέρμα των ηλικιωμένων παράγει ανεπαρκείς ποσότητες βιταμίνης D) [2].

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης,   Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ:ΩΡΛ Παιδιών και ενηλίκων, ΩΡΛ Αλλεργία, Φωνιατρική, Αντιμετώπιση βαρηκοίας , εμβοών και ιλίγγων, Ιατρική διατροφολογία, Συμπληρωματική Ιατρική, Βιταμίνη D, Κόκκινο κρασί και Υγεία Ιατρείο : Δαμασκηνού 46, Κόρινθος 20100, τηλ 2741026631, 6944280764, ΦΑΞ. 2741085030, e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. www.gelis.gr, www.pharmagel.gr, www.orlpedia.gr, www.allergopedia.gr, www.gkelanto.gr

Τα επίπεδα της βιταμίνης D στο σώμα μετρώνται υπολογίζοντας τις τιμές της 25(ΟΗ)D3. H λήψη  100 IU βιταμίνης D ανεβάζει τα επίπεδα της 25(ΟΗ)D3 κατά  1 ng/ml.  Έτσι λοιπόν τα παιδιά και οι ενήλικες που δεν παίρνουν επαρκή ποσότητα βιταμίνης D  από την έκθεση του δέρματός τους στον ήλιο  χρειάζονται τουλάχιστον  1000 IU/ημερησίως βιταμίνης D3, που πρέπει να τις πάρουν είτε εκθέτοντας το δέρμα τους στον ήλιο (10 λεπτά έκθεσης στον ήλιο του 35% του γυμνού σώματος παράγει 1000ΙU βιταμίνης D3), είτε παίρνοντας συμπληρωματικά βιταμίνη D3 [D3-Gkelin drops] σε δόση μιας σταγόνας των 1000 ΙU/ημερησίως . Οι τροφές αποτελούν  πτωχή πηγή λήψης  βιταμίνης  D3. Ως μια Διεθνής Μονάδα [IU] βιταμίνης D ορίζεται η δραστηριότητα που παράγεται από 0.025 µg χοληκαλσιφερόλης σε βιολογικές δοκιμασίες με επίμυες (ποντίκια) [International standard for vitamin D. WHO Technical Report Series. Geneva, Switzerland: World Health Organization, 1950]. 

Η αποφυγή της λογικής έκθεσης του δέρματος στον ήλιο και έλλειψη βιταμίνης D3 έχουν συνδεθεί με αύξηση του κινδύνου πρόκλησης προεκλαμψίας στις εγκύους [3], που απαιτεί καισαρική τομή, τη σκλήρυνση κατά πλάκας [4], πολλές σοβαρές χρόνιες νόσους, στις οποίες περιλαμβάνονται τα αυτοάνοσα νοσήματα [5], λοιμώδεις νόσοι, διαβήτης τύπου Ι και ΙΙ,  καρδιαγγειακή νόσος και θανατηφόροι καρκίνοι [6, 7]. 

Υπολογίζεται ότι υπάρχει ελάττωση κατά 30-50% στον κίνδυνο ανάπτυξης ορθοκολικού καρκίνου, καρκίνου του μαστού και του προστάτη, είτε αυξάνοντας την πρόσληψη της βιταμίνης D  τουλάχιστον  στις 1000 ΙU/ημερησίως ή εκθέτοντας το δέρμα στο ηλιόφως, μέχρις ότου ανέβουν τα επίπεδα της 25(OH)D >30 ng/ml. Οι περισσότεροι από τους ιστούς του σώματος έχουν υποδοχείς της βιταμίνης D3 [8].

Η ενεργή μορφή της βιταμίνης D3  , η  1,25-διυδρόξυβιταμίνη  D3, συντίθεται σε πολλούς διάφορους ιστούς, όπως το παχύ έντερο, ο προστάτης και ο μαστός. Πιστεύεται ότι η τοπική παραγωγή της  1,25(OH)₂D₃ μπορεί να είναι υπεύθυνη για το αντικαρκινικό όφελος  της βιταμίνης D3 [9].

Η αντικαρκινική δράση της 1,25(OH)₂D₃ 

Ποικίλες επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει μια αιτιολογική σχέση μεταξύ της έλλειψης βιταμίνης D  και της συχνότητας του καρκίνου. Ο ενεργός μεταβολίτης της βιταμίνης  D3, η 1,25-διυδροξυβιταμίνη  D3 [1,25(OH)₂D_3] , διαθέτει ισχυρές αντικαρκινικές ιδιότητες τόσο  in vitro όσο και and in vivo[10].

Αυτά τα αντικαρκινικά αποτελέσματα επιτυγχάνονται ρυθμίζοντας τη μεταγραφή πολλών γονιδίων που συμμετέχουν σε διάφορες οδούς περιορισμού της ογκογένεσης και εξαρτώνται από τον κυτταρικό τύπο του καρκίνου.

Εκτός από τον περιορισμό της κυτταρικής ανάπτυξης και την πρόκληση απόπτωσης η 1,25(OH)₂D₃ ανακόπτει επίσης την αγγειογένεση και τις μεταστάσεις. Επιπλέον η ικανότητά της να ανακόπτει τη φλεγμονή συμβάλλει επίσης στην αντιογκωτική της δραστηριότητα [11].

Βιταμίνη D3 και ορθοκολικός καρκίνος

Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες που έχουν  έλλειψη βιταμίνης D  έχουν αυξημένο κίνδυνο κατά 253% να αναπτύξουν ορθοκολικό καρκίνο, ενώ οι γυναίκες που παίρνουν 1500 mg/ημερησίως ασβεστίου και 1100IU/ημερησίως βιταμίνης D3 επί 4 έτη έχουν περιορισμό του κινδύνου να αναπτύξουν καρκίνο  >60% [7].

Ο σποραδικός ορθοκολικός καρκίνος είναι μια νόσος της προχωρημένης ηλικίας και το ποσοστό των ανθρώπων που φθάνει σε προχωρημένο γήρας συνεχώς αυξάνει. Πολλαπλοί παράγοντες ευθύνονται για την αιτιολογία του καρκίνου, επειδή ο ορθοκολικός βλεννογόνος επηρεάζεται άμεσα από τις ουσίες των τροφών, οι οποίες  φθάνοντας στον εντερικό αυλό επηρεάζουν τα κύτταρα του εντερικού βλεννογόνου [12].

Το σύστημα της βιταμίνης  D φαίνεται ότι παρεμβαίνει σε διάφορες μοριακές οδούς πρόληψης. Η ανεπάρκεια της  25-υδροξυβιταμίνη D₃ ή 25(OH)D₃ στον ορό έχει συνδεθεί επιδημιολογικά με αύξηση της συχνότητας των όγκων του παχέος εντέρου , πιθανότατα διότι είναι ο μεγαλύτερος καθοριστικός παράγοντας σύνθεσης της 1,25-διυδροξυβιταμίνη D3 ή 1,25(OH)₂D₃ τα κύτταρα του βλεννογόνου του παχέος εντέρου. Η σύνδεση της βιταμίνης D στον υποδοχέα της ρυθμίζει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων του κολονικού βλεννογόνου, τη διαφοροποίηση και την απόπτωση με αυτοκρινικό/παρακρινικό τρόπο [13].

Κατά τη διάρκεια της έναρξης της κακοήθειας ενισχύεται η σύνθεση της βιταμίνης D για να αντιμετωπιστεί ο υπερπολλαπλασιασμός των κυττάρων, ενώ στους όγκους υψηλού μεταβολισμού ξεπερνιέται αυτή η υπερσύνθεση [14].

Το κολονικό σύστημα της βιταμίνης D  ρυθμίζεται από αρκετούς γνωστούς φυσικούς παράγοντες. Ένας από τους πιο σημαντικούς είναι το διατροφικό ασβέστιο, του οποίου αν η πρόσληψη είναι χαμηλή, προκαλείται αυξημένος καταβολισμός  της κολονικής 1,25(OH)₂D₃ [κολονικός= αυτός που ανήκει στο κόλον ή παχύ έντερο] [15].

Ουσίες με οιστρογονική δράση μπορούν να αυξήσουν την έκφραση και τη δραστηριότητα της συνθέτουσας 25-υδροξυβιταμίνη  D-1άλφα-υδροξυλάσης.

Λόγω της ενισχυμένης σύνθεσης του ενεργού μεταβολήτη 1,25(OH)₂D₃, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε προστασία κατά του ορθοκολικού όγκου στις γυναίκες.  Κατά την εξέλιξη του όγκου η έκφραση της 25-υδροξυβιταμίνη  D-1άλφα-υδροξυλάσης και της 25-υδροξυβιταμίνης D-24-υδροξυλάσης που προκαλεί καταβολισμό φαίνεται να είναι κάτω από επιγενετικό έλεγχο, όπως επιδείχτηκε με μελέτες που χρησιμοποίησαν  φυτοιοιστρογόνα και φολικό οξύ[16].

Ένας αριθμός πρόσφατων μελετών έχουν καθορίσει τις διασταυρώσεις των οδών  μεταξύ της οδού της β-κατενίνης-TCP [β-catenin-TCF]  (ενός γνωστού δρόμου που οδηγεί στην εξέλιξη του ορθοκολικού καρκίνου) και της οδού του υποδοχέα της βιταμίνης D (VDR), ρίχνοντας έτσι φως στους υποκείμενους μηχανισμούς της νόσου.

Η βιταμίνη D επίσης ρυθμίζει το έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα και έτσι επηρεάζει την προδιάθεση για φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, που θεωρείται ένας προδιαθετικός παράγοντας ανάπτυξης του ορθοκολικού καρκίνου [17].

Κατανοώντας το ρόλο της βιταμίνης D σ’αυτά τα διάφορα πλαίσια θα καταστεί δυνατή η ανάπτυξη ουσίών ανάλογων προς τη βιταμίνη D, οι οποίες θα δρουν χημειοπροστατευτικά και καρκινοθεραπευτικά χωρίς παρενέργειες, όπως η υπερασβεστιαιμία που συνήθως συνοδεύει τη λήψη υψηλών δόσεων βιταμίνης D [17].

Είναι κοινά αποδεκτό ότι η παθογένεση σποραδικού ορθοκολικού καρκίνου  είναι πολυπαραγοντική και αυτά είναι μόλις  λίγα παραδείγματα της ρυθμιστικής ικανότητας των φυσικών ουσιών (της διατροφής)  βελτίωσης του κολονικού συστήματος της βιταμίνης D [18].

Παρά τούτο η προστασία από τη βιταμίνη D  θα μπορούσε να έχει κεντρική σημασία, με τις διατροφικές ουσίες να αυξάνουν της αποτελεσματικότητα του συστήματος της βιταμίνης D με τρόπο στοχευτικό. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στην πρόληψη του υπερπολλαπλασιασμού ή την καθυστέρηση της εξέλιξης και της κλινικής εκδήλωσης των πρωτοπαθών όγκων του παχέος εντέρου [18].

Πρόληψη του ορθοκολικού καρκίνου 

Τα επίπεδα της 25(OH)D3 στον ορό του αίματος, όταν βρίσκονται στα 30-60 ng/ml  αντιστοιχούν στη λήψη από του στόματος 1,000-4,000 IU/ημερησίως. Η δοσολογία αυτή φαίνεται απαραίτητη για τους ενηλίκους για την αποφυγή ή τον περιορισμό των νόσων που οφείλονται σε έλλειψη ή ανεπάρκεια βιταμίνης D3 [19].

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα υπάρχουσες τεκμηριωμένες γνώσεις η καθημερινή λήψη  1000-2000 IU βιταμίνης  D3 θα μπορούσε να περιορίσει την επίπτωση του ορθοκολικού καρκίνου με ελάχιστους κινδύνους [20].

Η ανεπαρκής έκθεση των ενηλίκων στον ήλιο μας ενδιαφέρει, καθώς γνωρίζουμε ότι με την πάροδο της ηλικίας οι ηλικιωμένοι άνω των 70 ετών παράγουν μόνο το 25-50%  της βιταμίνης D3, που παρήγαγαν στο δέρμα τους σε μικρότερες ηλικίες [2].

Η δημιουργία ελλιπών και ανεπαρκών επιπέδων βιταμίνης D3 από περιορισμένη ή ανεπαρκή έκθεση στον ήλιο αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα με σοβαρά επακόλουθα για την υγεία [21].

Η έλλειψη ή η ανεπάρκεια βιταμίνης D3 μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη συμπληρωματική χορήγηση δισκίων, καψουλών και διαλυμάτων βιταμίνης D3 από το στόμα.

Το σκεύασμα σταγόνων βιταμίνης D3 που έχει διαλυθεί σε εξευγενισμένο ελαιόλαδο D3-Gkelin drops περιέχει ανά σταγόνα  1000 ΙU βιταμίνης D3 . Συνεπώς 1-2 σταγόνες D3-Gkelin drops, όταν λαμβάνονται από το στόμα, μια φορά την ημέρα, κάθε μέρα , μετά το κύριο γεύμα εξασφαλίζουν τα ιδανικά επίπεδα συγκεντρώσεων  25(ΟΗ)D3 στον ορό.

Το D3-Gkelin drops έχει ως έκδοχο το εξευγενισμένο ελαιόλαδο. Το ελαιόλαδο αυτό διευκολύνει την απορρόφηση της βιταμίνης D3 από το έντερο, δεδομένου ότι η βιταμίνη D3 είναι λιποδιαλυτή βιταμίνη.

Βιβλιογραφία

1. Bell DS. Protean manifestations of vitamin D deficiency, part 1: the epidemic of deficiency. South Med J. 2011 May;104(5):331-4.

2. MacLaughlin J, Holick MF. Aging decreases the capacity of human skin to produce vitamin D3. J Clin Invest. 1985 Oct;76(4):1536-8.

3. Robinson CJ, Wagner CL, Hollis BW, Baatz JE, Johnson DD. Maternal vitamin D and fetal growth in early-onset severe preeclampsia. Am J Obstet Gynecol. 2011 Jun;204(6):556.e1-4.

4. Mosayebi G, Ghazavi A, Ghasami K, Jand Y, Kokhaei P. Therapeutic effect of vitamin D3 in multiple sclerosis patients. Immunol Invest. 2011;40(6):627-39.

5. Szabó A. Skeletal and extra-skeletal consequences of vitamin D deficiency]. Orv Hetil. 2011 Aug 14;152(33):1312-9.

6. Holick MF. Vitamin D: A D-Lightful Solution for Health. J Investig Med. 2011 Mar 16.

7. Holick MF. Vitamin D and sunlight: strategies for cancer prevention and other health benefits. Clin J Am Soc Nephrol. 2008 Sep;3(5):1548-54. Epub 2008 Jun 11.

8. Gorham ED, Garland CF, Garland FC, Grant WB, Mohr SB, Lipkin M, Newmark HL, Giovannucci E, Wei M, Holick MF. Optimal vitamin D status for colorectal cancer prevention: a quantitative meta analysis. Am J Prev Med. 2007 Mar;32(3):210-6.

9. Karlsson S, Olausson J, Lundh D, Sögård P, Mandal A, Holmström KO, Stahel A, Bengtsson J, Larsson D. Vitamin D and prostate cancer: the role of membrane initiated signaling pathways in prostate cancer progression. J Steroid Biochem Mol Biol. 2010 Jul;121(1-2):413-6.

10. Shannan B, Seifert M, Boothman DA, Tilgen W, Reichrath J. Clusterin over-expression modulates proapoptotic and antiproliferative effects of 1,25(OH)2D3 in prostate cancer cells in vitro. J Steroid Biochem Mol Biol. 2007 Mar;103(3-5):721-5. Epub 2007 Jan 16.

11. Vanoirbeek E, Krishnan A, Eelen G, Verlinden L, Bouillon R, Feldman D, Verstuyf A. The anti-cancer and anti-inflammatory actions of 1,25(OH)2D3. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2011 Aug;25(4):593-604.

12. Costedio M, Church J. Pathways of carcinogenesis are reflected in patterns of polyp pathology in patients screened for colorectal cancer. Dis Colon Rectum. 2011 Oct;54(10):1224-8.

13. Cross HS, Nittke T, Peterlik M.Modulation of vitamin D synthesis and catabolism in colorectal mucosa: a new target for cancer prevention. Anticancer Res. 2009 Sep;29(9):3705-12.

14. Cross HS, Nittke T, Kallay E. Colonic vitamin D metabolism: Implications for the pathogenesis of inflammatory bowel disease and colorectal cancer. Mol Cell Endocrinol. 2011 Jul 27.

15. Horváth HC, Khabir Z, Nittke T, Gruber S, Speer G, Manhardt T, Bonner E, Kallay E. CYP24A1 splice variants--implications for the antitumorigenic actions of 1,25-(OH)2D3 in colorectal cancer. J Steroid Biochem Mol Biol. 2010 Jul;121(1-2):76-9. Epub 2010 Apr 14.

16. Lechner D, Cross HS. Phytoestrogens and 17beta-estradiol influence vitamin D metabolism and receptor expression-relevance for colon cancer prevention. Recent Results Cancer Res. 2003;164:379-91.

17. Byers SW, Rowlands T, Beildeck M, Bong YS. Mechanism of action of vitamin D and the vitamin D receptor in colorectal cancer prevention and treatment. Rev Endocr Metab Disord. 2011 Aug 23.

18. Cross HS, Nittke T, Kallay E. Colonic vitamin D metabolism: Implications for the pathogenesis of inflammatory bowel disease and colorectal cancer. Mol Cell Endocrinol. 2011 Jul 27.

19. Grant WB, Boucher BJ. Requirements for Vitamin D across the life span. Biol Res Nurs. 2011 Apr;13(2):120-33.

20. Gorham ED, Garland CF, Garland FC, Grant WB, Mohr SB, Lipkin M, Newmark HL, Giovannucci E, Wei M, Holick MF. Optimal vitamin D status for colorectal cancer prevention: a quantitative meta analysis. Am J Prev Med. 2007 Mar;32(3):210-6.

21. Holick MF, Chen TC. Vitamin D deficiency: a worldwide problem with health consequences. Am J Clin Nutr. 2008 Apr;87(4):1080S-6S.